Διαφάνεια στον ήχο: η πιο παρεξηγημένη έννοια στον κόσμο του Hi-Fi
Λίγες λέξεις χρησιμοποιούνται τόσο συχνά στον χώρο του Hi-Fi όσο η «διαφάνεια» η οποία παρεξηγείται εξίσου συχνά.
Κάποιοι μιλούν για «υπερβολική διαφάνεια» σαν να πρόκειται για ελάττωμα. Αξίζει λοιπόν να σταθούμε στο πραγματικό νόημα της λέξης και να δούμε τι σημαίνει πρακτικά για έναν ακροατή που θέλει να αξιολογεί αυτά που ακούει με κριτική σκέψη.
Ας ξεκινήσουμε από μια αναλογία που δεν αφήνει πολλά περιθώρια παρερμηνείας. Ένα τζάμι παραθύρου είναι διαφανές όταν βλέπουμε μέσα από αυτό το τοπίο ακριβώς όπως είναι. Χωρίς παραμόρφωση, χωρίς χρωματισμό.
Κανείς δεν θα ισχυριστεί ότι ένα τέλειο τζάμι έχει «υπερβολική» διαφάνεια. Αν η εικόνα που βλέπουμε παραμορφώνεται, το τζάμι δεν είναι διαφανές, τελεία και παύλα. Το ίδιο ακριβώς ισχύει για ένα ηχητικό σύστημα.
Φανταστείτε κάθε κρίκο της ηχητικής αλυσίδας (πηγή, προενισχυτής, τελικός, ηχεία, καλώδια, ακόμα και ο χώρος ακρόασης) ως σαν ανεξάρτητα τζάμια. Για να έχετε πραγματική διαφάνεια, κάθε τζάμι πρέπει να είναι τέλεια επίπεδο και άχρωμο.
Αρκεί ένα μόνο να παραμορφώνει για να χαθεί η συνολική διαφάνεια. Εκεί βρίσκεται και το μεγάλο δίλημμα κάθε απαιτητικού ακροατή: δεν γνωρίζει ποιος κρίκος της αλυσίδας έχει τη μεγαλύτερη αρνητική επίδραση στο τελικό αποτέλεσμα.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμα πιο σύνθετο από έναν παράγοντα που δεν αναφέρεται αρκετά, η ακοή μας δεν είναι εξασκημένη με τον ίδιο τρόπο που είναι εξασκημένη η όρασή μας. Βλέπουμε τοπία καθημερινά και αντιλαμβανόμαστε αμέσως κάθε παραμόρφωση.
Αντίθετα, οι περισσότεροι από εμάς δεν ακούμε τακτικά ζωντανή μουσική με μη ενισχυμένα όργανα σε κλειστό χώρο, που είναι το μοναδικό αληθινό σημείο αναφοράς.
Έτσι, καταλήγουμε να συνηθίζουμε τον ήχο του δικού μας συστήματος και να ερμηνεύουμε αρνητικά οτιδήποτε διαφέρει από αυτόν. Η κλασική δικαιολογία «εξαρτάται από την ηχογράφηση» είναι πολλές φορές ένας βολικός αποδιοπομπαίος τράγος.
Τι χάνουμε λοιπόν όταν παρατηρούμε ένα τοπίο μέσα από παραμορφωμένο τζάμι; Τη λεπτομέρεια, το τρισδιάστατο, την αντίθεση και την ευκρίνεια. Το ίδιο ισχύει για τον ήχο: η έλλειψη διαφάνειας «θολώνει» τα δευτερεύοντα στοιχεία όπως τις αρμονικές, την ατμόσφαιρα του χώρου ηχογράφησης, τον διαχωρισμό των οργάνων. Κάποιοι ακροατές εστιάζουν τόσο πολύ στα κυρίαρχα ηχητικά στοιχεία που αντιμετωπίζουν τις αρμονικές ως «θόρυβο», καταλήγοντας σε ένα σύστημα που παίζει σωστά αλλά ακούγεται χωρίς ρευστότητα.
Ένας πρακτικός δείκτης που συχνά υποτιμάται είναι η κόπωση ακρόασης. Σε μια ζωντανή εκτέλεση με μη ενισχυμένα όργανα, η κόπωση είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Αν το σύστημά σας σας κουράζει μετά από λίγη ώρα, αυτό είναι αντικειμενική ένδειξη ότι κάτι στην αλυσίδα δεν είναι διαφανές.
Πώς συγκρίνουμε σωστά δύο συσκευές; Η μέθοδος A-B με ταυτόχρονη σύνδεση και των δύο συσκευών (δημοφιλής τη δεκαετία του ’70) αποδεικνύεται προβληματική, καθώς δύο ηλεκτρονικές συσκευές συνδεδεμένες ταυτόχρονα στο ρεύμα και ενεργοποιημένες στον ίδιο χώρο αλληλοεπηρεάζονται.
Κάθε μία παίζει με την «κοινή» ηχητική της υπογραφή και όχι με τη δική της. Η σωστή μέθοδος απαιτεί να αποσυνδέεται πλήρως η συσκευή που δεν αξιολογείται και να μεταφέρεται σε άλλο δωμάτιο, ακόμα και τα αχρησιμοποίητα καλώδια που αφήνονται στο πάτωμα λειτουργούν ως κεραίες ραδιοσυχνοτήτων και πηγές μικροδονήσεων.
Κανείς δεν γνωρίζει με απόλυτη ακρίβεια τι υπάρχει σε μια ηχογράφηση, ούτε καν ο ηχολήπτης που την έφτιαξε, καθώς την άκουσε μέσα από το δικό του monitor σύστημα. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να συγκρίνουμε συστηματικά και να προσδιορίζουμε ποια συσκευή αποκαλύπτει περισσότερες πληροφορίες όπως χωρικά στοιχεία, ορχηστρικά επίπεδα, πληρότητα οργάνων.
Με κριτική σκέψη και μεθοδικότητα, μπορούμε να πλησιάζουμε ολοένα και περισσότερο την αλήθεια, ποτέ δεν την αγγίζουμε πλήρως, αλλά πάντα να την προσεγγίζουμε.
Το συμπέρασμα είναι απλό και ίσως ενοχλητικό για κάποιους: η πραγματική διαφάνεια δεν είναι κοινό χάρισμα.
Όταν δύο συσκευές ακούγονται σχεδόν ίδιες, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι και οι δύο είναι εξαιρετικές, μπορεί να σημαίνει ακριβώς το αντίθετο. Η καλλιέργεια ενός αυτιού ελεύθερου από προκαταλήψεις (και η τακτική έκθεση στον ζωντανό ήχο) είναι η καλύτερη επένδυση που μπορεί να κάνει κάποιος στο Hi-Fi, πριν από οποιαδήποτε αγορά εξοπλισμού.