Πως μπορεί να χωρέσει το Μέγαρο Μουσικής σε ένα δυάρι. Η διάχυση ήχου και οι αρετές της

ΚΕΙΜΕΝΟ: Περικλής Λάππας (Elegant Asymmetry)

Εισαγωγή στην ακουστική ψευδαίσθηση
Καλώς ορίσατε στο υπέροχο κόσμο της ψευδαίσθησης. Καλώς ήρθατε στο επίπεδο που τα μάτια, τα αυτιά και οι υπόλοιπες αισθήσεις χωρίζουν τους δρόμους τους. Αυτή τη φορά όμως δεν θα σας πω για κάτι μαγικό. Είναι απλώς μερικά κομμάτια της φυσικής και της βιολογίας που αλληλεπιδρούν. Κι όλα αυτά μπορούν να συμβαίνουν από την άνεση του καναπέ σας με χρησιμοποιώντας κατάλληλη ανάκλαση και διάχυση ήχου.

Σε αυτό το άρθρο θα εξηγήσουμε με πολύ απλά λόγια πως το σώμα μας θα μπορούσε να μεταφράσει ένα μικρό δωμάτιο ως μια μεγάλη αίθουσα μουσικής. Αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για όσους θέλουν να απολαύσουν τη μουσική. Πολλές φορές βρίσκονται παγιδευμένοι στις διαστάσεις ενός μικρού δωματίου που περιορίζει το εύρος της μουσικής. Έτσι δεν το αφήνει να απλωθεί πέρα από τους τοίχους που αντικρύζουν και τα μάτια.

Πως μπορούμε τελικά να σπάσουμε τα όρια ενός μικρού δωματίου και να ξεδιπλώσουμε τις διαστάσεις της μουσικής σκηνής πέρα από κάθε περιορισμό; Πως μπορούμε να βλέπουμε τον απέναντι τοίχο σε τρία μέτρα απόσταση και παράλληλα η μουσική σκηνή να έχει ατελείωτο βάθος όπως στο Μέγαρο Μουσικής;

Η Ακουστική Αντίληψη του Εγκεφάλου
Ο εγκέφαλος μας μεταφράζει το χώρο ακουστικά, με ακρίβεια που δεν μπορούμε να αντιληφθούμε. Το ακουστικό σύστημα που διαθέτουμε έχει δυνατότητες που πολλά όργανα ακριβείας θα ζήλευαν. Είναι πολύ εύκολο λοιπόν για τον εγκέφαλο μας να λάβει τις πρώτες ανακλάσεις από το δωμάτιο που ακούμε τη μουσική μας. Επιπλέον, υπολογίζει με πολύ μεγάλη ακρίβεια ότι το ταβάνι είναι στα δυόμισι μέτρα ή στα τρεισήμισι ή ότι ο πλάγιος τοίχος είναι πολύ κοντά μας.

Έτσι, ο εγκέφαλός μας πολύ εύκολα μπορεί να υπολογίσει ότι βρισκόμαστε σε ένα μικρό δωμάτιο. Αυτή είναι η παγίδα που δεν θα αφήσει τη μουσική μας να απλωθεί πέρα από αυτή τη διάσταση. Σίγουρα πολλοί άνθρωποι που διαβάζουν το άρθρο διαθέτουν ένα μεγάλο χώρο για να απολαύσουν το σύστημα τους και ίσως να μην τους αφορά αυτό που περιγράφω. Παρ’ όλα αυτά, μήπως όμως τους αφορά;

Σε κάθε περίπτωση, το να μπορέσουμε να σπάσουμε τη φυσική διάσταση του δωματίου μας, χρησιμοποιώντας διάχυση ήχου, είναι επιθυμητό. Αυτό είναι που απελευθερώνει κάθε ηχογράφηση και την αφήνει να απλωθεί ως εκεί που ήταν η πρόθεση του ηχολήπτη.

Παραπλανώντας την αντίληψη του χώρου
Στο δια ταύτα όμως. Εφόσον ο εγκέφαλος μας υπολογίζει τις ανακλάσεις του χώρου μας για να
εκτιμήσει το φυσικό χώρο, τι θα γινόταν αν τον ξεγελούσαμε και τον αφήναμε να πιστεύει ότι ο
πλάγιος τοίχος είναι στα πέντε μέτρα από τη θέση ακρόασης ή ότι δεν υπάρχει καθόλου;

Υπάρχει ένας εφικτός τρόπος να το κάνουμε αυτό. Μπορούμε απλώς να μην αφήσουμε τις φυσικές πρώτες ανακλάσεις ήχου του δωματίου να φτάσουν στα αυτιά μας.

Τεχνικές ακουστικής διαχείρισης.
Είναι τόσο απλό θεωρητικά. Αρκεί να μην αφήσουμε τον εγκέφαλο μας να πιστέψει ότι βρίσκεται στριμωγμένος σε ένα δωμάτιο και να αξιοποιήσουμε την διάχυση ήχου! Πως γίνεται αυτό πρακτικά όμως σε ένα μικρό δωμάτιο;

Θα χρειαστεί κάθε πρώτη ανάκλαση που θα διένυε μόλις λίγα μέτρα από το ηχείο ως το αυτί μας, να χρειαστεί τριπλάσια ή περισσότερη απόσταση για να φτάσει σε εμάς. Κάτι τέτοιο σίγουρα θα αντιστοιχούσε στο Μέγαρο μουσικής, σωστά;

Για να το πετύχουμε αυτό μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ανάκλαση και διάχυση ήχου στα σημεία που δημιουργούνται οι πρώτες ανακλάσεις από τα ηχεία μας. Για παράδειγμα σε ένα δωμάτιό μήκους πέντε μέτρων, ο ήχος που εκπέμπεται από τα ηχεία στην μια άκρη, μέχρι τον ακροατή που βρίσκεται στην άλλη άκρη (4 μέτρα απόσταση περίπου), διανύει περίπου πέντε μέτρα για να φτάσει μέσω ανάκλασης από την οροφή.

Δημιουργία αίσθησης βάθους και ύψους
Τοποθετώντας κατάλληλη ανάκλαση στο ταβάνι ώστε να κατευθύνουμε τον ήχο να επιστρέψει
στον μπροστινό τοίχο και κατάλληλη διάχυση ήχου στον μπροστινό τοίχο ώστε ο ήχος από την οροφή να απλωθεί στο χώρο αντί να καταλήξει στο χαλί μας, θα έχουμε καταφέρει να πετύχουμε μια πρώτη ανάκλαση που φτάνει στον ακροατή μετά από 7 έως 15 μέτρα.

Πρακτικά ο εγκέφαλος μας δεν είναι καν σε θέση να διευκρινήσει ποιο είναι το όριο της οροφής αλλά
ούτε του μπροστινού τοίχου πια!

Αναπτύσσοντας το πλάτος της σκηνής μας
Με τον παραπάνω τρόπο έχουμε καταφέρει να δημιουργήσουμε μια απεριόριστη διάσταση ύψους και βάθους σε ένα δωμάτιο με μικρές πεπερασμένες διαστάσεις. Τι γίνεται όμως με το πλάτος της σκηνής; Αν αφήσουμε τους πλάγιους τοίχους να μας στέλνουν μια ξεκάθαρη πρώτη ανάκλαση το δωμάτιο μας θα παραμείνει “στενό”. Πρέπει λοιπόν να εξαλείψουμε αυτή την πρώτη ανάκλαση. Πολλοί θα έχετε ήδη σκεφτεί ότι ένα απορροφητικό πάνελ στη θέση πρώτης ανάκλασης στον πλάγιο τοίχο είναι η βασική ιδέα.

Περιορισμοί της ακουστικής απορρόφησης
Στην περίπτωση όμως του ακουστικού πάνελ, θα απορροφήσουμε την ενέργεια που εκπέμπεται στον πλάγιο τοίχο, και αυτή η ενέργεια δεν θα επιστρέψει ποτέ στο δωμάτιο μας. Κάτι τέτοιο αφαιρεί ζωή από τη μουσική. Επιπλέον, την κάνει στεγνή. Αυτό περιορίζει την στερεοφωνική εικόνα του συστήματος μας ανάμεσα στα ηχεία μας.

Αν για εσάς κάτι τέτοιο είναι αρκετό, δεν χρειαζεται να διαβάσετε παρακάτω. Αν κάποιοι από εσάς θέλετε το πλάτος της μουσικής να είναι απεριόριστο και να συνεχίζει να απλώνεται στο πλάι σας μέχρι να φτάσει να σας αγκαλιάσει από πίσω, ίσως βρείτε τη συνέχεια ενδιαφέρουσα.

Εναλλακτική προσέγγιση: Κατεύθυνση της ενέργειας
Αντί λοιπόν να απορροφήσουμε την ενέργεια που έρχεται από τα ηχεία μας προς τους πλάγιους τοίχους, θα την κατευθύνουμε. Με ένα συνδυασμό πάνελ ανάκλασης και ήπια διάχυση ήχου, τα οποία τοποθετούμε στους πλάγιους τοίχους, καλύπτουμε όσο περισσότερο εμβαδό από την πρώτη πλάγια ανάκλαση των ηχείων μπορούμε. Αυτό είναι το ιερό δισκοπότηρο για στερεοφωνική σκηνή σε μικρό χώρο.

Κατευθυνόμενη ανάκλαση και χρονισμός
Με την κατάλληλη κλίση κατευθύνουμε αυτή την ανάκλαση που θα έφτανε κατευθείαν στα αυτιά μας (και θα δημιουργούσε ακυρώσεις και στενό δωμάτιο) , να πάει στον πίσω τοίχο δεξιά και αριστερά μας αντίστοιχα, χωρίς να φτάσει στα αυτιά μας. Ξέρω ότι ακούγεται κάπως περίπλοκο. Παρόλ’ αυτά αξίζει τον κόπο για καλύτερη ακουστική χώρου ακρόασης! Δεν τελειώσαμε ακόμα όμως.

Ο σκοπός μας είναι αυτή η ενέργεια που στείλαμε στον πίσω τοίχο, να φτάσει στα αυτιά μας στον χρόνο που θέλουμε εμείς, τον χρόνο που θα έφτανε και η πρώτη ανάκλαση του μεγάρου μουσικής! Και είμαστε πολύ κοντά στο να το πετύχουμε. Ο πίσω τοίχος ανακλά την ενέργεια που στείλαμε από τον πλάγιο τοίχο, ξανά προς τον μπροστινό τοίχο. Με τη χρήση διαχύτη στα πλάγια του πίσω τοίχου πετυχαίνουμε μεγαλύτερη κατανομή του μήκους ανάκλασης. Από τον μπροστινό τοίχο, τελικά η πλάγια ανάκλαση φτάνει στα αυτιά μας ούτε λίγο ούτε πολύ, μετά από 11-14 μέτρα.

Η διάχυση ήχου και η επίδραση του χώρου στην αντίληψη
Αυτή είναι πραγματικά μια τεράστια διαφορά για ένα δωμάτιο με μήκος μόλις 5 μέτρα. Όπως
έχετε αντιληφθεί μέσα από αυτή την ελεγχόμενη διάχυση ήχου έχουμε οδηγήσει τον εγκέφαλό
μας σε μεγάλη σύγχυση, καθώς δεν μπορεί πλέον να διευκρινίσει κανένα όριο στο δωμάτιό
μας.

Τρισδιάστατη ακουστική & πραγματικότητα
Ακούγεται μαγικό αλλά είναι απλώς φυσική. Η μουσική ακούγεται να έρχεται από παντού, με ύψος και πλάτος. Το βάθος είναι ατελείωτο, και όλα αυτά σε ένα μικρό δωμάτιο. Όλες οι ατελείωτες προσπάθειες να βελτιώσουμε το σύστημα μας με καλύτερο εξοπλισμό και καλύτερα καλώδια, πιάνουν επιτέλους τόπο… και χώρο!!!

Συνοψίζοντας, γίνεται ξεκάθαρο ότι με τη σωστή προσέγγιση, η διάχυση ήχου μπορεί να μεταμορφώσει ακόμη και ένα μικρό δωμάτιο σε έναν χώρο ακρόασης με αίσθηση απεριόριστων διαστάσεων. Δεν πρόκειται για μαγεία, αλλά για κατανόηση του τρόπου που αντιλαμβάνεται ο εγκέφαλος τον ήχο και για εφαρμογή των κατάλληλων τεχνικών.