Πικάπ Dual 125 χρόνια και πως βγήκε το όνομα «Dual»;

Η ιστορία της Dual ξεκινά το 1900, στο μικρό χωριό St. Georgen του Μέλανα Δρυμού, εκεί όπου οι αδελφοί Christian και Joseph Steidinger, με βαθιά γνώση στην κατασκευή εξαρτημάτων υψηλής ακρίβειας για ωρολογοποιούς, ξεκίνησαν να παράγουν μηχανικά εργαλεία και εξαρτήματα ρολογιών. Η ιδέα μιας επιχείρησης που απαιτούσε εξειδικευμένες γνώσεις και σπάνιες δεξιότητες δεν ήταν τυχαία. Η οικογένεια Steidinger είχε ήδη μακρά παράδοση στην ακριβείας μηχανική. Οι τεχνικές και τα μυστικά της κατασκευής περνούσαν από γενιά σε γενιά.

Η πρώτη «μονάδα παραγωγής» στεγαζόταν στο σπίτι του Christian και λειτουργούσε ανεπίσημα, μέχρι το 1907, όταν καταχωρήθηκε ως Gebrüder Steidinger Fabrik für Feinmechanik. Όμως, ήδη από τότε, οι Γερμανοί δεν περιορίζονταν στα εξαρτήματα ρολογιών. Είχαν αρχίσει να σχεδιάζουν χειροκίνητους μηχανισμούς κίνησης για γραμμόφωνα, μια καινοτομία που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στη Διεθνή Έκθεση της Λειψίας το 1908. Η ανταπόκριση του κοινού ήταν εντυπωσιακή: μέσα στο 1909, η εταιρεία παρήγαγε 80.000 μηχανισμούς. Αν αφαιρέσουμε αργίες και Σαββατοκύριακα, μιλάμε για 1.000 μονάδες κάθε τρεις μέρες!

Η κατεύθυνση της οικογενειακής επιχείρησης είχε πλέον αλλάξει. Το μέλλον δεν βρισκόταν στα εξαρτήματα ρολογιών, αλλά στην πλήρη σχεδίαση και παραγωγή πικάπ με το δικό τους όνομα.

Το 1912, οι δρόμοι των δύο αδελφών χώρισαν. Ο Christian συνέχισε την πορεία του, ενώ ο Josef ίδρυσε τη δική του εταιρεία, την Perpetuum, ένα όνομα που θα επανεμφανιστεί αργότερα στην ιστορία. Για την επιχείρηση του Christian, το 1927 αποτέλεσε σημείο καμπής. Πολλοί θεωρούν αυτή τη χρονιά ως την επίσημη γέννηση της γερμανικής κατασκευής Dual, και όχι άδικα. Με μια καινοτομία που άλλαξε τα δεδομένα, η Gebrüder Steidinger αναγεννήθηκε. Η παραγωγή είχε φτάσει τις 1.500 μονάδες ημερησίως. Κι ενώ θα μπορούσαν να επαναπαυθούν στην επιτυχία, ο Christian Steidinger είχε ήδη στο μυαλό του την επόμενη επανάσταση.

Dual Motor

Για να κατανοήσει κανείς πλήρως την επανάσταση του Dual Motor, πρέπει να ανατρέξει στα τέλη της δεκαετίας του ’20, όταν η ηλεκτρική ενέργεια δεν ήταν ακόμη δεδομένη. Οι μεγάλες πόλεις είχαν αρχίσει να ηλεκτροδοτούνται, αλλά σε μικρότερες κοινότητες και αγροτικές περιοχές, το ρεύμα ήταν πολυτέλεια. Η χρήση ηλεκτρικού μοτέρ για την κίνηση του πικάπ ήταν το επόμενο λογικό βήμα, αλλά εκείνη την εποχή απαιτούνταν και εναλλακτικός μηχανισμός: ένα χειροκίνητο ελατήριο.

Η καινοτομία της εταιρείας από το St. Georgen ήταν η συνδυαστική χρήση και των δύο τεχνολογιών. Το πρώτο σχέδιο Dual Motor, με μηχανισμό ελατηρίου και ηλεκτρικό μοτέρ, έδωσε στους χρήστες ελευθερία και αξιοπιστία. Οι Emil Knecht και Herman Papst υπήρξαν οι εμπνευστές. Ο Papst, με δεκαετή θητεία στη Dual, αργότερα ίδρυσε τη δική του εταιρεία, η οποία εξελίχθηκε σε κορυφαίο κατασκευαστή ηλεκτροκινητήρων και ανεμιστήρων για οικιακές συσκευές, υπολογιστές και την αυτοκινητοβιομηχανία.

Η υβριδική αυτή προσέγγιση υιοθετήθηκε όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και στις ΗΠΑ, με τα δολάρια να ρέουν προς τη Γερμανία και την εταιρεία να αναπτύσσεται ραγδαία. Μέχρι το 1928, η Dual παρήγαγε 10.000 μοτέρ πικάπ τον μήνα. Όμως, η πραγματική τομή ήρθε με την ανάπτυξη της πρώτης κεφαλής. Το 1936, ο Herman Papst σχεδίασε τη πρώτη κεφαλή της εταιρείας, ένα εξάρτημα που απαιτούσε τεχνολογία μικροσκοπικής ακρίβειας. Με αυτό, η Dual πέρασε από την παραγωγή εξαρτημάτων στην πλήρη κατασκευή πικάπ, εξελισσόμενη σε σημαντικό παίκτη στον χώρο του ήχου.

Η αλλαγή ονόματος ήταν αναμενόμενη: το Dual Motor είχε γίνει πιο αναγνωρίσιμο από την ίδια την εταιρεία. Έτσι, το όνομα «Dual» καθιερώθηκε επίσημα.

Μετά τον πόλεμο, η οικονομική άνθηση εκτόξευσε τη Dual στην κορυφή της ευρωπαϊκής αγοράς. Πάνω από 3.000 εργαζόμενοι σε πολλαπλά εργοστάσια στήριζαν την παραγωγή. Το 1949 παρουσιάστηκε το πρώτο record changer 78 στροφών, το Model 1000. Η δεκαετία του ’50 έφερε τεχνολογικές καινοτομίες και μαζική παραγωγή. Η Dual παρείχε πλήρη πικάπ αλλά και μηχανισμούς για jukeboxes, ενισχύοντας τα έσοδα.

Το 1952, η εταιρεία παρουσίασε κεφαλή με δύναμη ανάγνωσης μόλις 6 γραμμαρίων, υψηλή για τα σημερινά δεδομένα, αλλά εντυπωσιακή τότε. Το 1956, η Dual λανσάρει το πρώτο compact σύστημα: πικάπ, ενισχυτής και ηχεία σε μία μονάδα.

Το 1958, η στερεοφωνία κάνει την είσοδό της. Η BBC ξεκινά στερεοφωνικές εκπομπές, και οι RCA και Decca προσαρμόζουν τα LP για δύο κανάλια ήχου. Η Dual δεν περιμένει: λανσάρει πικάπ με στερεοφωνικές κεφαλές πριν καν τελειώσει η δεκαετία. Το 1959, παρουσιάζει μοτέρ τεσσάρων πόλων και σύστημα μετάδοσης κίνησης στον δίσκο. Το 1960, το μοντέλο 1008 ενσωματώνει αυτόματο σύστημα αναγνώρισης μεγέθους δίσκου, μια ακόμη απόδειξη ότι η Dual δεν ακολουθούσε απλώς τις εξελίξεις. Τις διαμόρφωνε.

Η Dual παρέμεινε πιστή στη λογική της αριθμητικής ακολουθίας, παρουσιάζοντας μοντέλα με τετραψήφιους κωδικούς που ξεκινούσαν από το «1». Στη δεκαετία του ’60, το πρώτο εμπορικό χτύπημα ήρθε με το 1009, το πρώτο πλήρως αυτόματο πικάπ που κυκλοφόρησε παγκοσμίως. Ήταν το πρώτο μοντέλο με άμεση μετάδοση μέσω idler wheel και, σύμφωνα με πολλούς ειδικούς, το πρώτο audiophile πικάπ της Dual. Η εταιρεία παρουσίασε επίσης βραχίονα με σφαιρικά ρουλεμάν και πίεση επαφής μόλις 0,5 γραμμάρια. Η χαμηλή τριβή επέτρεψε την προσθήκη anti-skating λειτουργίας, η οποία εξελίχθηκε περαιτέρω στο μοντέλο 1019 του 1965, ένα ακόμη best seller. Ο βραχίονας διέθετε μοχλό ανύψωσης με σιλικονούχο απόσβεση, ενώ το headshell ήταν από ελαφρύ κράμα μαγνησίου. Όπως και το 1009, το 1019 αγαπήθηκε ιδιαίτερα στην αγορά των ΗΠΑ.

Το 1969, η Dual παρουσίασε το 1219, το πρώτο της πικάπ με πλατό 30 εκατοστών και διπλά gimbal ρουλεμάν. Ακόμη πιο εντυπωσιακή ήταν η χρήση τετραπολικών σύγχρονων μοτέρ, που επέτρεπαν την αυτόματη εκκίνηση μόλις ο βραχίονας σηκωνόταν από τη βάση του. Η τεχνολογία αυτή προσέφερε ασφάλεια στον χρήστη, ακόμη και σε περίπτωση λανθασμένου χειρισμού.

Με την είσοδο στη δεκαετία του ’70, η Dual είχε εξελιχθεί σε πλήρη κατασκευαστή hi-fi συστημάτων: ενισχυτές, ραδιοφωνικούς δέκτες, κασετόφωνα, ηχεία και φορητές συσκευές. Η εξαγορά της Perpetuum-Ebner, της εταιρείας που είχε ιδρύσει ο Josef Steidinger το 1912, επιβεβαίωσε την κυριαρχία της Dual. Αξιοσημείωτο είναι ότι η Perpetuum-Ebner επανεμφανίστηκε το 2014, με την αναγέννηση του βινυλίου.

Σημαντική στιγμή για τη Dual ήταν η παρουσίαση του μοντέλου 701, το πρώτο direct-drive πικάπ που κατασκευάστηκε στην Ευρώπη. Ενσωμάτωνε σύστημα απόσβεσης συντονισμών μέσω ελατηρίων και διπλό anti-resonator, ρυθμισμένο σε συγκεκριμένη συχνότητα. Το direct drive δεν παράγει θόρυβο, άρα δεν απαιτεί απόσβεση όπως τα συμβατικά μοτέρ. Το υποσασί με ελατήρια, που είχε ήδη εμφανιστεί στο 1219, απομόνωνε το πικάπ από κραδασμούς του δαπέδου. Το αντίβαρο του βραχίονα περιλάμβανε anti-resonator για ελαχιστοποίηση των συντονισμών.

Το 1973, η Dual παρουσίασε τετρακάναλο σύστημα ήχου στο Βερολίνο. Η εταιρεία δεν περίμενε: λάνσαρε πλήρη σειρά τετραφωνικών συσκευών, όπως είχε κάνει και με τη στερεοφωνία. Το 1974, το κασετόφωνο C-901 ενσωμάτωνε auto-reverse, αυτομαγνητισμό, Dolby B και δυνατότητα κάθετης ή οριζόντιας λειτουργίας. Το 1975, παρουσιάστηκε το πρώτο πλήρως αυτόματο πικάπ με οδήγηση ιμάντα, μοτέρ οκτώ πόλων και σύστημα Vario-Belt.

Η δεκαετία του ’70 ήταν γεμάτη καινοτομίες, αλλά ο ιαπωνικός ανταγωνισμός άρχισε να γίνεται αισθητός. Το 1977, το C-819 ήταν το πρώτο κασετόφωνο με φωτοηλεκτρικό έλεγχο και δυνατότητα μίξης ήχου από μικρόφωνο και άλλες πηγές. Το 1978, η Dual παρουσίασε πικάπ με πολύ χαμηλής μάζας βραχίονα, anti-resonator και ηλεκτρονικά σταθεροποιημένο μοτέρ. Το C-839RC ήταν το πρώτο κασετόφωνο με τηλεχειρισμό και μικροεπεξεργαστή. Το 1979, η τεχνολογία ULM μείωσε τη μάζα του βραχίονα-κεφαλής κατά 50%, βελτιώνοντας την επαφή και αυξάνοντας τη διάρκεια ζωής του ρουλεμάν του δίσκου.

Το 1980, η σειρά SM περιλάμβανε ενισχυτή, δέκτη, πικάπ και κασετόφωνο. Το 1981, η Dual μπήκε στην ψηφιακή εποχή με το πρώτο της CD player. Το CS 741Q είχε κάλυμμα με ειδικούς μεντεσέδες, ώστε να μπορεί να τοποθετηθεί σε τοίχο ή βιβλιοθήκη, μια ακόμη απόδειξη ότι η Dual δεν ακολουθούσε απλώς τις εξελίξεις. Τις προλάβαινε.

Αναλύοντας τις διαδοχικές καινοτομίες και τις εμπορικές επιτυχίες της Dual, θα περίμενε κανείς ότι η εταιρεία βρισκόταν στο κατώφλι μιας νέας εποχής, έτοιμη να κυριαρχήσει στην αγορά και να εξαγοράσει ανταγωνιστές. Όμως η πραγματικότητα ήταν λιγότερο ρομαντική. Στα τέλη της δεκαετίας του ’70, η αγορά ήχου κατακλύστηκε από ιαπωνικά προϊόντα, πιο φθηνά, πιο ανθεκτικά και τεχνικά επαρκή για τον μέσο καταναλωτή. Η Dual, με έμφαση στην ποιότητα και την τεχνολογική υπεροχή, δεν μπορούσε να ανταγωνιστεί τη μαζική παραγωγή χαμηλού κόστους. Οι Γερμανοί μηχανικοί αρνήθηκαν να συμβιβαστούν. Όταν συνειδητοποίησαν ότι δεν υπήρχε άλλη επιλογή, ήταν ήδη αργά. Το 1981, η εταιρεία κήρυξε πτώχευση.

Η αντίδραση ήταν συγκινητική. Οι εργαζόμενοι συνέχισαν να δουλεύουν, με την υποστήριξη των αντιπροσώπων, για τους οποίους η κατάρρευση της Dual ήταν πραγματικό σοκ. Την 1η Ιουλίου 1982, η εταιρεία εξαγοράστηκε από τη γαλλική Thomson-Brandt, που ήδη είχε στην κατοχή της τα Nordmende, Telefunken και Saba. Η Dual συνέχισε να λειτουργεί, αποκτώντας πρόσβαση σε νέες τεχνολογίες. Το 1985, επέστρεψε στις ρίζες της με το CS 5000, ένα πικάπ με ξύλινο σασί, βραχίονα από ανθρακονήματα με ρύθμιση VTA και το σύστημα Optimal Pivot System (OPS). Την ίδια χρονιά, παρουσίασε το πρώτο της CD player, το CD-40. Το 1987, ήρθε το Golden One, με τεχνολογία από το CS 5000, γυαλιστερό μαύρο πλαίσιο και μεταλλικά μέρη επιχρυσωμένα με 24 καράτια.

Μόλις πέντε χρόνια μετά την εξαγορά, η Thomson-Brandt άρχισε να αποσύρεται. Η Dual πέρασε ξανά στα χέρια της Perpetuum-Ebner, σε μια προσπάθεια διάσωσης. Σύντομα συνδέθηκε με τη Schneider Rundfunkwerke, γνωστή για οικονομικά προϊόντα μαζικής παραγωγής. Το λογότυπο της Dual εμφανίστηκε σε συσκευές που δεν είχαν καμία σχέση με την ιστορική ποιότητα της εταιρείας, ακόμη και σε τηλεοράσεις. Το 1993, η Dual άρχισε να καταγράφει ζημιές και το τελευταίο της εργοστάσιο έκλεισε. Η παραγωγή πικάπ ανατέθηκε στον Alfred Fehrenbacher, στο St. Georgen. Η Schneider αναδιαρθρώθηκε και πούλησε το brand στην αλυσίδα Karstadt AG, που λάνσαρε προϊόντα με ρετρό λογότυπο.

Η Dual δεν ξεχάστηκε. Η αγάπη των μουσικόφιλων και των κατοίκων του St. Georgen κράτησε ζωντανή την ιστορία της. Με την άνοδο του βινυλίου, η επανενεργοποίηση της εταιρείας δεν ήταν απλώς φόρος τιμής, ήταν επιχειρηματική ευκαιρία. Ο Josef Zellner, που είχε συνεργαστεί με τη Dual από τις αρχές του ’90, ανέλαβε δράση. Το 1992 ξεκίνησε ως βοηθός διοίκησης στη Schneider, και το 1993 έγινε εξαγωγικός διευθυντής της Dual. Το 1994, έκανε την τελευταία του συμφωνία για πικάπ: 40 μονάδες Silver Stone, Golden Stone και Golden One για την Ιαπωνία.

Αντιλαμβανόμενος την πτώση του αναλογικού ήχου, ο Zellner επέστρεψε στο πανεπιστήμιο, έκανε διδακτορικό και εργάστηκε στην DAB Bank. Όμως δεν ξέχασε τη Dual. Το 2017, σε συνεργασία με τον Christoph Homberg, απέκτησε την εταιρεία και ανέλαβε διευθύνων σύμβουλος. Το όραμά του άρχισε να υλοποιείται το 2018. Το 2019, η Dual παρουσίασε νέα προϊόντα στην IFA του Βερολίνου και το 2020 μετονομάστηκε επίσημα σε Dual GmbH. Η έδρα της βρίσκεται στο Fuchstal της Βαυαρίας, με κέντρο R&D στο Kiefersfelden.

Αξιοσημείωτο είναι και το μουσείο του Alfred Langer, συλλέκτη και ειδικού στα πικάπ, που σχεδιάζει εξαρτήματα και μονάδες βασισμένες στην κληρονομιά της Dual. Είναι ο δημιουργός του Primus Maximus, του flagship πικάπ της εταιρείας, που παρουσιάστηκε το 2020. Σήμερα, η Dual δραστηριοποιείται σε πάνω από 30 χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ και του Καναδά.

Η επιτυχία της νέας εποχής βασίζεται στον συνδυασμό παράδοσης και σύγχρονων αναγκών. Οι Γερμανοί γνωρίζουν ότι η Dual σημαίνει ποιότητα και καινοτομία, αλλά η αναβίωση απαιτεί χρόνο. Οι μουσικόφιλοι αναζητούν πικάπ προσιτά, καλοσχεδιασμένα και αξιόπιστα. Έτσι, πέρα από το Primus Maximus των €9900, η Dual λάνσαρε οικονομικά μοντέλα όπως τα CS 418 και CS 518.

Το CS 618Q ξεχωρίζει με direct drive, ηλεκτρονική σταθεροποίηση ταχύτητας, αυτόματη παύση, διπλό gimbal βραχίονα και κεφαλή Ortofon 2M Blue. Η Dual ανακοίνωσε το πλήρως αυτόματο CS 429 και την έκδοση με Bluetooth, CS 529 BT.

Το CS 329 είναι η πιο απλή πρόταση, έτοιμη για χρήση χωρίς ρυθμίσεις. Το μακροπρόθεσμο πλάνο είναι η γεφύρωση του χάσματος μεταξύ CS σειράς και flagship μοντέλων, με mid-range πικάπ που θα θυμίζουν τις θρυλικές δημιουργίες του παρελθόντος.

Ολοκληρώνοντας την ιστορική διαδρομή της Dual, από την ακρίβεια του Μέλανα Δρυμού μέχρι τις σύγχρονες προκλήσεις της παγκόσμιας αγοράς, είναι σαφές πως η εταιρεία έχει καταφέρει να επιβιώσει χάρη στην τεχνολογική της κληρονομιά, την εμμονή στην ποιότητα και την αγάπη των μουσικόφιλων. Όμως, η εποχή απαιτεί περισσότερα.

Η Dual σήμερα χρειάζεται κάτι δυνατό. Όχι απλώς ένα νέο προϊόν, αλλά μια νέα ιδέα, μια σχεδιαστική, τεχνολογική ή εμπορική υπέρβαση που θα την επανατοποθετήσει στην κορυφή. Ένα πικάπ που δεν θα θυμίζει απλώς το παρελθόν, αλλά ορίζει το μέλλον. Γιατί η ιστορία της Dual δεν αξίζει απλώς να διατηρηθεί. Αξίζει να συνεχιστεί.