Η ιστορία των χρωστικών ουσιών είναι τόσο παλιά όσο και ο ίδιος ο άνθρωπος. Από τις σπηλαιογραφίες πριν 64.000 χρόνια μέχρι τα σύγχρονα εργαστήρια νανοτεχνολογίας, τα χρώματα υπήρξαν πάντα τρόπος έκφρασης, επικοινωνίας και πολιτισμού. Σήμερα, μια Ελληνίδα ζωγράφος και tech entrepreneur, η Όλγα Αλεξοπούλου, βρίσκεται στο επίκεντρο μιας νέας επανάστασης: των quantum pigments.
Από την αρχαιότητα στη νανοτεχνολογία και πάντα με το μπλε ως οδηγό. Για την Αλεξοπούλου, το μπλε δεν ήταν απλώς ένα χρώμα. Ήταν μια εμμονή που την οδήγησε να ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο για να μελετήσει την ιστορία του από τα αρχαία κινεζικά καμίνια και την πορσελάνη «blue flower», μέχρι τους μεσαιωνικούς αλχημιστές που ανακάλυψαν το Prussian Blue κατά λάθος, και φυσικά το Yves Klein Blue.
«Το μπλε εμφανίζεται ως αγαπημένο χρώμα σε όλο τον κόσμο, παρότι κάθε κουλτούρα του δίνει διαφορετικό νόημα», λέει η ίδια. «Ως ζωγράφος, πάντα με τραβούσε».
Αυτή η διαδρομή την οδήγησε τελικά στη δημιουργία του Quantum Blue, μαζί με μια μικρή ομάδα επιστημόνων νανοτεχνολογίας και έτσι γεννήθηκε η Quantum Light.
Τι είναι τα quantum pigments; Για να καταλάβει κανείς τη σημασία αυτής της καινοτομίας, πρέπει πρώτα να κατανοήσει τη δύναμη των quantum dots: νανοκρύσταλλοι ημιαγωγών, στο μέγεθος ενός μορίου νερού, που απορροφούν φως και το επανεκπέμπουν σε συγκεκριμένο μήκος κύματος.
Με απλά λόγια το χρώμα τους δεν αλλάζει ανάλογα με το φως του περιβάλλοντος, η εκπομπή τους είναι πιο καθαρή και πιο φωτεινή και μπορούν να «παίζουν» ανάμεσα στο ορατό και το μη ορατό φάσμα.
Η Αλεξοπούλου τα περιγράφει ως «μια πολύ παράξενη και δυναμική παλέτα που ακολουθεί τους νόμους του φωτός».
Η στιγμή της έμπνευσης, η μπλε ώρα. Η ιδέα γεννήθηκε όταν η Αλεξοπούλου έδινε μια διάλεξη στο University of Michigan και άκουσε για πρώτη φορά τον όρο quantum dots. Δεν μπορούσε να πιστέψει ότι κανένας καλλιτέχνης δεν τα είχε χρησιμοποιήσει.
Εμπνευσμένη από την μπλε ώρα, το μαγικό φως λίγο πριν την ανατολή ή μετά τη δύση αναρωτήθηκε: Μπορεί αυτό το φως να γίνει χρωστική;
Το 2016 υπέβαλε πρόταση στο Lawrence Berkeley National Laboratory. Ο καθηγητής Παύλος Αλιβιζάτος, πρωτοπόρος στα νανοϋλικά, αγκάλιασε αμέσως την ιδέα. Μέχρι το 2018 είχε ήδη δημιουργήσει ένα εντελώς νέο μπλε και μετέφερε το project στη Silicon Valley.
Quantum Black: χρώματα που δεν υπήρξαν ποτέ
Δεν έμεινε στο μπλε. Δημιούργησε μια νέα κατηγορία χρωστικών με ιδιότητες που δεν μπορούν να υπάρξουν με συμβατικά υλικά.
Το πιο εντυπωσιακό παράδειγμα είναι το Quantum Black εκπέμπει φως στο μη ορατό φάσμα, αφήνει μια «ουρά» κόκκινης εκπομπής και δημιουργεί ένα μαύρο με μυστηριώδη κόκκινη λάμψη.
«Δεν μπορείς να φτιάξεις αυτό το αποτέλεσμα με συμβατικές χρωστικές», λέει η Αλεξοπούλου. «Το κόκκινο που εμφανίζεται είναι ουσιαστικά η αυγή της ανθρώπινης όρασης».
Ξαναγράφοντας τη θεωρία χρώματος επειδή τα quantum dots ακολουθούν τους νόμους του φωτός, δεν υπακούν στους κανόνες της παραδοσιακής χρωματολογίας.
Παράδειγμα αναμειγνύοντας κόκκινα και πράσινα quantum dots, προκύπτει κίτρινο, με συμβατικές μπογιές, το αποτέλεσμα θα ήταν καφέ.
«Είναι εντελώς αντιδιαισθητικό… αλλάζει όλη την παλέτα», λέει η ίδια.
Σε άλλο πείραμα, υπερφόρτωσαν μια χρωστική με πράσινα quantum dots, τα οποία «άρχισαν να τρώνε το ίδιο τους το φως», δημιουργώντας ένα παράξενο, έντονο ματ κίτρινο.
Το μέλλον: μια νέα εποχή στην ιστορία της τέχνης. Η Quantum Light σκοπεύει να διαθέσει τις πρώτες quantum χρωστικές στην αγορά μέσα στα επόμενα δύο χρόνια. Παράλληλα, χτίζει συνεργασίες σε μόδα και υφάσματα, βιομηχανικές βαφές, consumer προϊόντα και αυτοκινητοβιομηχανία
Ο στόχος είναι ξεκάθαρος να γεφυρωθεί ο κόσμος της κβαντικής τεχνολογίας με τον κόσμο των χρωστικών.
Η Αλεξοπούλου, ως ζωγράφος, ανυπομονεί να δει τι θα δημιουργήσουν οι καλλιτέχνες «Είναι σαν να δίνεις ένα κουτί με λάδια σε κάποιον πριν 600 χρόνια και να του λες: δοκίμασέ τα».
Με σεβασμό στην ιστορία των χρωστικών, από την egg tempera και τα λάδια μέχρι τα ακρυλικά, η ίδια βλέπει ξεκάθαρα ότι η επόμενη μεγάλη επανάσταση είναι ήδη εδώ.
«Βρισκόμαστε στην αρχή. Όταν οι καλλιτέχνες αρχίσουν να τα χρησιμοποιούν, κανείς δεν ξέρει πού θα μας οδηγήσει αυτό».
Πηγές:
https://www.nanosys.com/blog/olga-alexopoulou-on-painting-with-light
https://olgaalexopoulou.com/
https://balkaninsight.com/2025/01/30/greek-artist-harnesses-nanotechnology-in-pursuit-of-new-class-of-paints/
